Ocenianie sumujące i kształtujące

Oceniania sumujące i kształtujące są równie ważne dla skutecznego uczenia się, zarówno w edukacji tradycyjnej, jak i online. Po pierwsze, regularnie stosowane pomagają zidentyfikować obszary stwarzające trudności, pokazując nauczycielom, które treści wymagają rozwinięcia lub doprecyzowania, a zatem wskazują, jak ulepszyć środowisko uczenia się. Są także źródłem informacji o tym, jak dostosować metody nauczania do potrzeb studentów. Ponadto terminowa informacja zwrotna od nauczyciela oraz zindywidualizowane wskazówki pomagają zaktywizować studentów i pokazują im, jak skutecznie organizować własną pracę w celu osiągnięcia lepszych efektów. Wreszcie ocenianie kształtujące działa jako pozytywny bodziec, tworzy wspierające środowisko uczenia się bez presji ocen i punktów.

Ocenianie sumujące – ocenianie uczenia się – może być prowadzone systematycznie w trakcie całego programu kształcenia. Nie tylko pokazuje ogólne osiągnięcia studentów, lecz także wskazuje, na ile skuteczny jest projekt dydaktyczny. Ocenianie kształtujące – ocenianie dla uczenia się – służy zachęcaniu i motywowaniu studentów oraz pomaga prowadzącym zrozumieć potrzeby uczących się, ich aktualne zaangażowanie, oraz to, w jaki sposób najlepiej wspierać ich postępy w osiąganiu bardziej satysfakcjonujących rezultatów.

Przyjmując perspektywę konstruktywistyczną, nauczyciel ocenia, czy studenci potrafią rozwiązywać problemy i angażować się w twórcze myślenie. W zadaniach ocenianych powinni wykazać, że umieją wykorzystywać rozwinięte przez siebie umiejętności, że rozumieją nauczane treści, że są w stanie zaproponować własne rozwiązania oraz że umiejętnie interpretują swoje obserwacje. Można poprosić studentów o udzielenie krótszych lub bardziej rozbudowanych odpowiedzi na pytania zachęcające do zinterpretowania nowych doświadczeń. Mogą oni również rozwiązywać testy zamknięte, pod warunkiem że wybór poprawnych odpowiedzi wymaga rzetelnej wiedzy i głębszego zrozumienia, a nie zgadywania.

Ocena sumująca opiera się na wcześniej określonych kryteriach i skalach oceniania, które jasno wskazują standardy, jakie studenci muszą spełnić. Ocenami sumującymi mogą być oceny przyznawane w trakcie semestru, na zakończenie jednostki tematycznej, modułu, przedmiotu lub kursu, a także na koniec studiów. Dzięki ocenie sumującej nauczyciele mogą podsumować wiedzę, rozumienie, umiejętności lub wykonanie zadania, biorąc pod uwagę ustalone standardy, efekty uczenia się lub wymagany poziomem kompetencji.

Ocenianie sumujące może przyjmować różne formy, w zależności od przedmiotu i celów uczenia się. Należą do nich m.in.: egzaminy pisemne i ustne, testy kończące moduł, eseje, prace badawcze, raporty, prezentacje, demonstracje, projekty, portfolia, zadania praktyczne oraz prace dyplomowe. Często wykorzystuje się rubryki zawierające jasno określone kryteria, opisujące różne poziomy kompetencji, pomagające nauczycielom i studentom zrozumieć, w jaki sposób ustalane są oceny.

Ocena formatywna jest często skuteczniejsza niż ocena sumująca w zachęcaniu i motywowaniu studentów do pracy w trakcie kursu. Zamiast otrzymywać oceny za każdą aktywność lub zadanie, studenci dostają informację o tym, czy osiągnęli określone cele edukacyjne oraz nad czym powinni jeszcze popracować. Aby wspierać studentów, informacja zwrotna od nauczyciela powinna być terminowa, jasna i konstruktywna. Studenci muszą wiedzieć, czy osiągnęli zadowalający poziom oraz które obszary wymagają dalszej pracy. Informacja zwrotna dotycząca słabszych wyników powinna być formułowana w sposób wspierający, wolny od negatywnego języka.

Ocena formatywna może przyjmować formę komentarzy, sugestii, wskazówek, punktów do refleksji, analiz, dodatkowych pytań ukierunkowanych na obszary problemowe lub oceny opisowej. Można ją przekazywać za pośrednictwem poczty elektronicznej, podczas bezpośrednich lub internetowych rozmów i dyskusji, a także jako element informacji zwrotnej do prac pisemnych.

Ocena formatywna odgrywa również ważną rolę w rozwijaniu samodzielnego uczenia się oraz budowaniu pewności siebie u studentów. Ponieważ pomaga im oceniać własne umiejętności i wiedzę, a także określać, w jaki sposób mogą doskonalić swoją pracę. Ma szczególne znaczenie w kontekście uczenia się przez całe życie. Rozwijanie umiejętności dostrzegania postępów i osiągnięć może silnie motywować studentów oraz wzmacniać ich poczucie autonomii w procesie uczenia się.

E-portfolio to cyfrowy zbiór prac studenta prezentujący jego umiejętności, osiągnięcia, postępy oraz refleksje pojawiające się w ciągu jego konstruowania. W przeciwieństwie do tradycyjnego portfolio papierowego autorzy przechowują je i prowadzą je online, co ułatwia dostęp, udostępnianie go innym oraz aktualizowanie jego zawartości. Pokazuje, czego nauczyli się studenci, jak rozwinęły się ich umiejętności oraz w jaki sposób dojrze- wało ich myślenie w trakcie modułu lub kursu.

Główna różnica między e-portfolio a bardziej tradycyjnymi formami prac pisemnych polega na stopniu personalizacji, jaki oferują. Studenci mogą samodzielnie decydować o tym, co chcą umieścić w e-portfolio i w jaki sposób zaprezentować efekty uczenia się. W rezultacie ocena może koncentrować się nie tylko na samej treści, lecz także na umiejętnościach związanych z tworzeniem skutecznego portfolio, takich jak zwięzłe, precyzyjne i ukierunkowane pisanie akademickie. Rozwój studentów można również oceniać zarówno w sposób formatywny, jak i sumujący.

E-portfolio może być szczególnie wartościowe, gdy nauczyciel zachęca studentów do regularnego zamieszczania wpisów. Następnie studenci mogą przekazać wybrane prace nauczycielowi do oceny lub poddać je ocenie koleżeńskiej.

Testowanie na żądanie jest często stosowane przed rozpoczęciem kursu lub modułu w celu oceny wiedzy wstępnej, a także w trakcie kursu do monitorowania postępów, podczas wykładu lub dłuższej aktywności, aby sprawdzić zrozumienie trudniejszych zagadnień. Stosuje się je również przed egzaminami jako narzędzie powtórki i samooceny. Jego celem nie jest ocenianie pracy studentów, lecz szybkie identyfikowanie obszarów problemowych oraz wspieranie nauczycieli lub tutorów w dostosowywaniu procesu nauczania, polegają- cym na doprecyzowaniu treści, rozszerzeniu bardziej złożonych zagadnień lub dodaniu bardziej szczegółowych wyjaśnień.

Dla studentów testowanie na żądanie, połączone z informacją zwrotną o charakterze formatywnym, może pełnić funkcję drogowskazu pokazującego im, czy osiągnęli postęp oraz czy konieczne jest podjęcie działań naprawczych. Zazwyczaj składa się ono z kilku prostych pytań udostępnianych za pomocą narzędzi takich jak Moodle Feedback lub internetowych platform quizowych, m.in. Kahoot!, Mentimeter, QuizMaker czy Jotform AI Quiz Generator. Studenci mogą odpowiadać na pytania natychmiast, a uzyskane wyniki można wykorzystać do planowania kolejnych etapów uczenia się.

• Dostosowuj procedury oceniania sumującego i/lub kształtującego do rodzaju aktywności, takich jak: testy postępów, egzaminy, studia przypadków, projekty, e-portfolia, prace pisemne, ćwiczenia laboratoryjne oraz odpowiedzi na pytania otwarte.
• Uzupełniaj ocenę sumującą opisową informacją zwrotną o charakterze formatywnym, aby studenci wiedzieli, w jaki sposób mogą poprawić swoje wyniki, jeśli nie osiągną wymaganego standardu.
• Jeśli w egzaminach stosowane są pytania zamknięte, powinny być one na tyle złożone, aby wymagały głębszego zrozumienia, a nie jedynie odtwarzania informacji.
• Przygotuj szablon formatywnej oceny prac pisemnych, zawierający zestaw pozytywnych komentarzy, które można wielokrotnie wykorzystywać podczas oceniania prac studentów. W celu wyrażenia uznania i zachęty można stosować emotikony.
• Nie zastępuj oceniania prowadzonego przez nauczyciela ocenianiem komputerowym w sytuacjach, gdy konieczna jest ocena procesu rozumowania studentów, ich krytycznego myślenia lub kreatywnych odpowiedzi.
• Unikaj stosowania e-oceniania w sytuacjach, gdy istotne są etapy rozumowania i zrozumienie problemu na każdym etapie, a nie jedynie końcowa odpowiedź.