Odgrywanie ról

Metoda polega na odtworzeniu realistycznej sytuacji, w której studenci wcielają się w określone role i podejmują decyzje z perspektywy przypisanej postaci. Dzięki temu uczą się działania w kontekście społecznym, gdzie znaczenie mają emocje, interesy, napięcia i ograniczenia. Ważnym elementem tej metody jest zmiana perspektywy, gdy student zaczyna doświadczać problemu jako uczestnik sytuacji. To sprawia, że szybciej dostrzega konsekwencje własnych decyzji oraz napięcia między interesariuszami.

Metoda szczególnie dobrze działa w obszarach, gdzie nie ma jednej poprawnej odpowiedzi, a sukces zależy od komunikacji, negocjacji i zrozumienia innych. Pozwala też bezpiecznie przećwiczyć trudne sytuacje, które w rzeczywistości byłyby kosztowne lub ryzykowne. Należy jednak uważać na spłycenie tej metody do odgrywania scenek bez celu. Jeśli role są niejasne, a sytuacja zbyt prosta, studenci skupiają się na aktorstwie zamiast na analizie. W takiej wersji metoda traci wartość dydaktyczną, która pojawia się wtedy, gdy sytuacja wymaga podjęcia decyzji. Metoda ma wiele wariantów. Można pracować na konfliktach, negocjacjach, symulacjach spotkań, rozmowach z klientem lub sytuacjach kryzysowych. Można też wprowadzić element zmiany ról, aby studenci zobaczyli ten sam problem z innej perspektywy.

Kurs: Zarządzanie zespołem
Temat: Konflikty w zespole
Studenci pracują na rozbudowanym scenariuszu opartym na konkretnej sytuacji organizacyjnej. Zespół projektowy odpowiada za wdrożenie nowego produktu cyfrowego dla klienta biznesowego. Projekt jest opóźniony, napięcie rośnie, a w zespole pojawiają się konflikty wynikające z przeciążenia, niedotrzymywania terminów oraz rosnących oczekiwań klienta. Każda ze stron ma swoje uzasadnienia i ograniczenia, co sprawia, że sytuacja nie jest jednoznaczna.

Wprowadzenie (5 min)
Prowadzący przedstawia kontekst projektu oraz napięcia, które się w nim pojawiają. Wyjaśnia, że celem ćwiczenia jest zrozumienie dynamiki konfliktu i konsekwencji podejmowanych decyzji. Studenci otrzymują opisy ról zawierające zakres odpowiedzialności, cele oraz ograniczenia.

Przygotowanie ról (10–15 min)
Studenci analizują swoją rolę i planują sposób działania. Określają, jakie mają cele, jakie informacje chcą ujawnić oraz jak będą komunikować swoje stanowisko. Na tym etapie budują strategię.

Odegranie sytuacji (20–30 min)
Studenci prowadzą spotkanie zespołu i próbują rozwiązać narastający konflikt. Negocjują, reagują na argumenty innych i podejmują decyzje pod presją czasu oraz w sytuacji sprzecznych interesów. Prowadzący nie ingeruje w przebieg rozmowy, ale obserwuje dynamikę interakcji i kluczowe momenty.

Analiza (15 min)
Po zakończeniu symulacji studenci omawiają przebieg sytuacji. Analizują, jakie decyzje podjęto, co pomogło w rozwiązaniu konfliktu, a co go pogłębiło. Zwracają uwagę na sposób komunikacji, reakcje emocjonalne oraz konsekwencje poszczególnych działań.

Zmiana perspektywy (opcjonalnie, 15 min)
Studenci mogą zamienić się rolami i ponownie przeprowadzić krótką symulację tej samej sytuacji. Dzięki temu mają możliwość zobaczenia problemu z innej perspektywy i lepszego zrozumienia motywacji innych uczestników.

Refleksja (10 min)
Studenci odnoszą się do tego, co było dla nich najtrudniejsze w odegraniu roli oraz jak zmieniło się ich rozumienie sytuacji po wejściu w perspektywę innych. Analizują również, które zachowania były najbardziej skuteczne, a które prowadziły do eskalacji konfliktu.

• Gdy chcesz rozwijać umiejętności komunikacyjne i społeczne.
• Gdy pracujesz z tematami wymagającymi zrozumienia różnych perspektyw.
• Gdy ważne jest przećwiczenie realnych sytuacji.

• Gdy studenci nie mają podstawowej wiedzy o analizowanym problemie.
• Gdy grupa nie jest gotowa na pracę w trybie interaktywnym.
• Gdy czas zajęć jest zbyt krótki na przeprowadzenie i omówienie ćwiczenia.

• Studenci traktują ćwiczenie jako scenkę zamiast analizy → jasno określ cel i kryteria oceny.
• Zaangażowanie jest nierówne → przypisz role wymagające aktywności i odpowiedzialności.
• Brak refleksji po ćwiczeniu → zawsze wprowadź etap analizy i omówienia.

Łatwiej → Podaj dokładny opis sytuacji i wskazówki dotyczące ról. Ogranicz liczbę zmiennych i skup się na jednym problemie.
Trudniej → Dodaj niepełne informacje, sprzeczne interesy lub presję czasu. Wprowadź konieczność podjęcia decyzji przy braku pewności.

• Dbaj o realistyczność scenariusza.
• Nie przerywaj studentom zbyt szybko – pozwól sytuacji się rozwinąć.
• Zadbaj o bezpieczną atmosferę, aby studenci nie bali się wejść w rolę.
• Po ćwiczeniu oddziel zachowanie od osoby, koncentrując się na decyzjach i ich konsekwencjach.

Ocena kształtująca
W trakcie odgrywania ról prowadzący analizuje konkretne zachowania studentów, np. sposób formułowania komunikatów, zadawania pytań, reagowania na napięcie, uzasadniania decyzji i uwzględniania interesów różnych stron. Przekazuje rozwojową informację zwrotną, wskazując, które zachowanie pomogło w rozwiązaniu sytuacji, które utrudniło porozumienie oraz co można zmienić w kolejnej próbie, np. sposób argumentacji, ton wypowiedzi lub reakcję na drugą osobę.

Ocena sumująca
Ocenie podlega krótka analiza odegranej sytuacji. Student powinien opisać problem, wskazać perspektywy uczestników, uzasadnić podjęte działania oraz ocenić ich możliwe konsekwencje. Kryteria oceny obejmują trafność analizy sytuacji, adekwatność działań, uwzględnienie różnych perspektyw, jakość uzasadnienia oraz umiejętność świadomego działania w kontekście społecznym.